Zorg in beweging; 2 generaties met dezelfde ambitie
Verandering in de zorg wordt vaak benaderd als iets dat georganiseerd moet worden. Met programma’s, structuren en meetbare resultaten. Maar onder elke verandering ligt iets dat minder zichtbaar is en minstens zo bepalend: mensen die de verandering dragen en inhoud geven.
Margo Breen en Jurgen Schut gaan hierover in gesprek. Twee collega’s, twee generaties. De één nog maar net uit het ziekenhuis en begonnen als adviseur, de ander 30 jaar ervaring in het adviseren van bestuurders. Met beiden dezelfde ambitie, hoe zorgen we voor gezondheid voor iedereen.
Margo Breen:
Als ik terugkijk op mijn jaren in het ziekenhuis, zie ik vooral de leegte waar rolmodellen hadden kunnen staan. In de collegebanken en later op de intensive care herkende ik me zelden in de professionals om mij heen. Niet in hun manier van kijken naar de gezondheidszorg, niet in de mogelijkheden om deze wereld te veranderen. De nadruk lag op protocollen, prestaties en specialismen, terwijl ik zocht naar menselijkheid, twijfel en een andere visie op gezondheid. Het gebrek aan herkenning maakte het pad zwaarder dan nodig, omdat ik niemand zag die liet zien dat het ook anders kon.
Ondanks dat de zorg nu harder werkt dan ooit, voelde ik weinig ruimte voor verandering. Wat juist nu, met personeelstekorten en weinig diversiteit aan de top, volgens mij juist hard nodig is.
Nu, in mijn werk als consultant, merk ik hoe anders het voelt wanneer rolmodellen wél aanwezig zijn. Het zijn niet per se de luidste stemmen, maar de mensen die keuzes maken vanuit integriteit. Die luisteren voordat ze sturen, vragen stellen voordat ze oordelen. Leiders die verandering niet alleen doorvoeren, maar belichamen. Aan hen trek ik me op. Niet omdat ze perfect zijn, maar omdat ze laten zien dat invloed begint bij menselijkheid. En dat je onbewust voor iemand een rolmodel kan zijn, merkte ik toen ik zonder het te weten 42 kilometer lang richting gaf aan een veel ervarener loper. Misschien is dat wel de essentie: dat je nooit helemaal weet of je je bewust móét zijn van je voorbeeldrol, of dat juist het onbewuste daarin de meeste kracht heeft.
Jurgen Schut:
Een tijdje geleden werd ik gegrepen door een interview in de Volkskrant met Peter van der Meer, voorzitter van het Haga Ziekenhuis. Hij deed een luide oproep om sociale veiligheid op nummer 1 te zetten. Een helder, eerlijk en niet alleen positief verhaal. Ook in zijn organisatie is het sociaal onveilig. En ook hij heeft als bestuurder niet altijd de harde grens getrokken bij incidenten terwijl hij dat wel had willen doen. En tegelijk is er nu het moment van genoeg. Dit moet veranderen. Dit kan niet zo langer.
Wat bij mij overblijft is dat Peter het zelf anders wil. Er is strijdlust voelbaar. Het onderwerp houdt hem vast ook bezig thuis op de bank of aan de keukentafel. Ook als hij geen bestuurder zou zijn, zou hij er nog steeds voor knokken. Het maakt niet uit wat de buitenwereld ervan vindt, ik ga dat dit doen. Ik ben heel nieuwsgierig hoe de verandering vorm krijgt, maar het voelt nu al zo sterk dat ik zin heb om mee te doen.
Een mooi voorbeeld van leiderschap in verandering. ‘Wie’ de verandering leidt is minimaal net zo belangrijk als wat, hoe en waarom. Wat is haar of zijn verhaal? En wat is mijn verhaal in veranderen? Mijn verhaal gaat over rechtvaardigheid en eerlijkheid. Over het verlangen om elkaar te vinden en samen op te trekken. Over het verkennen van onbekend terrein. Dat is mijn zonnige verhaal. En de achterkant is er ook. Ik ben niet altijd rechtvaardig. Ik vind het soms lastig om me zelf en de ander te vinden. Ik zit soms helemaal vast in de delen die ik ken. Dus net als bij Peter en alle anderen in verandering is het soms licht en soms donker. Dat hoort erbij. En ondanks alles blijf ik dromen en strijden.
Algemene reflectie:
Wat leer je van Jurgen?
Wat ik van Jurgen leer, zie ik terug in het voorbeeld dat hij aanhaalt van Peter van der Meer. De manier waarop hij beschrijft hoe Peter openlijk erkent dat het sociaal onveilig is in zijn organisatie en dat hij zelf niet altijd de harde grens heeft getrokken, laat zien hoe krachtig het is als leiders dichtbij zichzelf blijven. Die combinatie van kwetsbaarheid en strijdlust maakt indruk. Het publiekelijk uitspreken van “dit kan niet langer” brengt beweging, juist omdat het persoonlijk is.
Rechtvaardigheid en gelijkheid zijn ook mijn drijfveren. Tegelijk ervaar ik hoe spannend het kan zijn om verschillen en spanningen echt te benoemen. Wat ik van Jurgen leer, is dat wanneer je vertrekt vanuit je eigen verhaal, vanuit wat jou raakt en drijft, je die spanning niet hoeft te vermijden. Door dichtbij jezelf te blijven, kun je het gesprek openen en iets in beweging zetten.
Daar raakt het ook aan mijn eigen zonnige verhaal: dat verandering energie krijgt wanneer je het samen doet. Juist het eerlijk benoemen van wat niet klopt, kan de eerste stap zijn naar gedeeld eigenaarschap en echte beweging.
Wat leer je van Margo?
Ik vind het mooi wat je zegt, dat jouw rolmodellen meestal niet de mensen zijn met de luidste stem. Dat deel ik. Er wordt in mijn beleving vaak te veel waarde gehecht aan mensen met veel woorden en goede redenaties. Als dit ook de mensen zijn in de formele leiding is dit extra risicovol. Sterke aanwezigheid, woorden en posities overschaduwen geregeld wat er daadwerkelijk gaande is in een verandering en vertroebelen het beeld van draagvlak.
In veranderprocessen is het noodzakelijk om een diverse groep mensen in de leiding te zetten. Om geluid te geven aan wat niet hoorbaar, voelbaar of zichtbaar is vanuit één overheersend perspectief. Dit vergroot ook de kans dat mensen in de verandering zich herkennen in de leiders en dat de verandering succesvol is.
Verder lezen
