bestuurders en commissarissen

“Je moet soms mensen prikkelen om ander gedrag te laten vertonen”

Martin Buitenhuis
Managing Consultant

Thema

Business

Hoe kunnen bestuurders en commissarissen een gezonde organisatiecultuur realiseren? Voor het antwoord op die vraag gaat Martin Buitenhuis van SeederDeBoer in gesprek met prominente ervaringsdeskundigen. In deze aflevering: Rob Lelieveld, commissaris bij Nationale-Nederlanden en toezichthouder bij het Mauritshuis.

Rob Lelieveld heeft als extern accountant bij EY meer dan 25 jaar professionele ervaring met de dynamiek in management en supervisory boards van vele beurgenoteerde ondernemingen. Daarnaast maakte hij gedurende zijn carrière in verschillende rollen deel uit van diverse management boards. Na zijn afscheid van EY medio 2021 werd hij benoemd tot commissaris bij Nationale-Nederlanden (NN). Eerder al werd hij actief als toezichthouder bij het Mauritshuis. Daarmee combineert hij een brede achtergrond met een bijbehorende visie.

Zijn eerste vraag was: heb je spijt? Mijn antwoord was een volmondig nee.

Hoe is het om een functie als bestuurder te verwisselen voor een rol als commissaris bij een financiële instelling met een balanstotaal van ruim 250 miljard euro?

Rob Lelieveld: “Mijn nieuwe rol bevalt me goed. Ik had voorafgaand aan dit gesprek een afspraak met de voorzitter van de Raad van Commissarissen bij NN. Het was een reflectie op de afronding van mijn onboarding programma, waar ik wel een stuk of dertig meetings had. Zijn eerste vraag was: heb je spijt? Mijn antwoord was een volmondig nee. NN is voor mij een bekend bedrijf, heel professioneel met een goede purpose, strategie en ambitie. Een cultuur die mij aanspreekt, een purpose die leeft binnen de organisatie en die ook in het dna zit van het leiderschap. Niet regelgeving moet je gedrag bepalen, maar het moet intrinsiek in het leiderschap zitten. NN is natuurlijk een beursgenoteerde onderneming met alle verplichtingen op het gebied van compliance die daarbij horen. Het is daarom best intensief. Ik denk dat ik met dit commissariaat wel zo’n zevenhonderd uur per jaar zoet ben. Maar dat is ook nodig; alles bij elkaar heb ik het erg naar mijn zin.”

Je noemde al de purpose van NN. Hoe geef je als toezichthouder maximaal aandacht aan de zachte kant van de organisatie, aan de cultuur?

“Onze purpose leeft ook echt in de organisatie, dat was al zo toen ik hier binnenkwam. In alle gesprekken die ik tijdens mijn onboarding heb gevoerd, werd er op teruggegrepen. Heel belangrijk is de vertaling van de purpose naar meetbare kpi’s. Als board krijgen we ieder kwartaal een update van niet alleen de financiële maar ook de niet-financiële kpi’s. Dat hele raamwerk sluit aan op de strategische agenda om als industry leader bekend te staan op het gebied van  customer engagement, talented people en contribution to society. De achterliggende filosofie is dat als we goed zijn voor onze klanten, onze mensen en de samenleving, dan volgen de financiële resultaten vanzelf. Dat is de all stakeholder benadering binnen NN die mij erg aanspreekt. Dat is de toekomst voor iedere onderneming die midden in de maatschappij staat.”

Hoe maak en houd je contact met de mensen in de organisatie?

“Ik ben als commissaris mede voorgedragen door de ondernemingsraad en daar heb ik dus ook contact mee. Uit de haalplicht die je hebt als commissaris ontvang je signalen over wat er echt speelt. Door je voelsprieten uit te steken, kun je valideren of die signalen consistent zijn met wat je hoort van de management board. Heel belangrijk voor mij is dat als je mensen spreekt ze gevoelige issues of kritische kanttekeningen durven te maken. Dat zegt iets over de veiligheid en de cultuur in een organisatie. Alleen een goed-nieuws-show is niet geloofwaardig.”

Als buitenstaander zie je vaak meer dan als insider. Hoe organiseer je onafhankelijke reflectie?

“Ik denk dat een externe blik altijd belangrijk is, bijvoorbeeld om versneld stappen te kunnen zetten. Het is bovendien nodig om open te blijven staan voor verschillende perspectieven en nieuwe overwegingen. Naast deze reflectie brengen commissarissen ook het gezichtspunt van buiten op een natuurlijke manier mee. Kijk naar de Raad van Commissarissen van NN die heel erg divers is samengesteld. Diversiteit is natuurlijk belangrijk, maar het moet wel verder gaan dan alleen gender, het moet bijvoorbeeld ook gelden voor karakter. We hebben in de board onder meer ook gesprekken over een innovatieve cultuur, gedrag en cultuur en leiderschap. Over je kwetsbaar op durven stellen bijvoorbeeld. Heel mooi allemaal, maar je hebt ook een challenger nodig in een divers team. Diversiteit is ook het toelaten van een pain in the ass waardoor je als collectief beter gaat functioneren.”

Je moet mensen soms prikkelen om ander gedrag te laten vertonen.

Hoe kun je ongewenste patronen signaleren en veranderen?

“Iets signaleren is niet zo moeilijk, maar om het dan te veranderen, dat is de kunst. Het begint met goed luisteren en observeren. Dat zit in die haalplicht die ik al noemde. Vervolgens moet je een cultuur hebben waarin je onderwerpen bespreekbaar kunt maken. Als je gedrag wilt veranderen, moet je dat ook waar mogelijk vastleggen in kpi’s en ook terug laten komen in de systematiek van beoordeling en beloning. Je mag mensen best wat druk geven en ze uit hun comfort zone halen. Je moet mensen soms prikkelen om ander gedrag te laten vertonen.”

Foute patronen doen zich natuurlijk ook voor op het hoogste niveau van organisaties. Ik neem aan dat je daar in je loopbaan voorbeelden van hebt gezien.

“Ik heb de afgelopen 25 jaar als extern accountant inderdaad genoeg voorbeelden gezien van beursfondsen waar de board dynamiek niet altijd goed was. Omdat de voorzitter bijvoorbeeld te dominant was. Of de voorzitter van de commissarissen te close was met de bestuursvoorzitter. Het was bijzonder om te ervaren dat commissarissen mij soms als buitenstaander in vertrouwen namen om dergelijke dilemma’s met mij te bespreken. Ik heb daar zelf veel van geleerd.”

Wordt de invulling van jouw rol als toezichthouder ook bepaald door het type organisatie waar je actief bent?

“Als toezichthouder moet je volgens mij beginnen met een soort risicoanalyse. Gaat het om een organisatie in stress of in control? Een organisatie in stress moet je heel anders behandelen dan een organisatie in control. De laatste mag je best wel wat meer challengen zodat de mensen niet te veel op hun lauweren blijven rusten. Aan een organisatie in stress moet je als commissaris geen additionele stress gaan toevoegen, daar is je supportrol juist van belang. Het is een heel delicaat spel.”

Wat is jouw ambitie als commissaris bij NN?

“Dat men over enkele jaren vaststelt dat ik in mijn rol als commissaris een (beperkte) bijdrage heb geleverd aan de lange termijn waarde van NN. Commissarissen hebben twee belangrijke rollen, “protecting the value” en “ creating the value”.  Kijk, op het gebied van het beschermen van waarde heb ik heel veel ervaring en daarop ben ik ook mede gekozen als commissaris. Mijn uitdaging is om ook een bijdrage te leveren aan “creating the value” voor de lange termijn. Dat is volgens mij eigenlijk de uitdaging voor iedere commissaris en dat is nog best ingewikkeld.
Ik heb altijd heel open gesprekken met mensen. Ik hoop dat als commissaris te kunnen voortzetten om anderen te helpen in hun rol. Als een onafhankelijk klankbord dat niet gezien wordt als bedreiging of commissaris, maar gewoon als mens.”

Over deze interviewserie ‘Board & Governance’

De urgente behoefte aan onafhankelijke reflectie is het gevolg van toegenomen persoonlijke verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden van bestuurders en commissarissen. Ook de vernieuwde governance-codes en de eisen en verwachtingen van verschillende stakeholders spelen een rol. Met de dienstverlening ‘Board & Governance’ beoogt SeederDeBoer bij te dragen aan een periodieke, onafhankelijke reflectie voor bestuurders en toezichthouders om te komen tot evenwichtige besluiten waarin alle relevante perspectieven meewegen. Vanuit een pragmatische insteek helpen we de kwaliteit van uw besluitvormingsprocessen effectief te verbeteren. Ter inspiratie publiceren we een serie interviews met bestuurders en toezichthouders, gericht op het thema ‘cultuur en gedrag’. Complexe materie, met legio valkuilen en dilemma’s. De vraaggesprekken geven een rijke reflectie vanuit diverse sectoren. Op het programma staan interviews met prominente ervaringsdeskundigen uit onder andere:

  • De pensioenwereld
  • De zorgsector
  • Het publieke domein
  • Woningcorporaties
  • Financiële dienstverlening

Anderen lazen ook

Cookie toestemming
We gebruiken cookies op onze website. Door verder te gaan op deze site accepteert u automatisch deze essentiële en analytische cookies.